Bize Yön Veren Metinler II

ISBN: 978-605-4448-07-4 | Eylül 2014 |
Derleyen: Alev Alatlı | Editör: Prof...

 

ISBN: 978-605-4448-07-4 | Eylül 2014 | Derleyen: Alev Alatlı | Editör: Prof. Dr. Sadık Türker

“Bize Yön Veren Metinler” seçkisi, ırkların eşitliği esasına dayanan İslam kültür siyaseti ile İslam devletlerinin himayesinde yaşayan gayri müslimlerin oluşturduğu pek çok unsurdan oluşan İslam toplumunda, Müslüman yahut zımmi toplulukların Türkçe, Arapça, Farsça başta olmak üzere çeşitli dillerde kaleme aldıkları metinlerden yapılan seçmelerle İslam çatısı altında oluşan “Biz"i tanımlayarak, “Biz”i şekillendiren, “Biz”e yön veren veya yönümüzü/biçimimizi değiştiren, kilometre taşı niteliğindeki matbu olan veya olmayan temel metinleri Türkçe okurun hizmetine sunmaktadır.


Fikr-i takip esasına dayalı, kronolojik olarak tasnif edilen metinlerin, İslam medeniyetinin eğitim ve öğretim kurumlarında en çok okunan, üzerlerinde en çok çalışılan ve başvurulan, Batı dillerine tercüme edilen, Biz'deki kurumların ve düşüncelerin yapısını belirleyen, üniversitelerde veya fikir akımlarında güçlü etkiler bırakan ve devletler ve/veya kurumların yapılarını, siyasi tercihlerini ve ilişkilerini belirleme özelliğine sahip belgeler olmalarına özen gösterilmiştir.


750-2001 yıllarını kapsayan toplam alt ciltte tamamlanması planlanan “Bize Yön Veren Metinler” seçkisinin ilk kitabı 750-1040 sürecini içeren “Büyük Buluşma” ile 1040-1299 sürecini kapsayan ikinci kitabı “Kuzey Gökkürede Yeni Bir Yıldız Selçuklu”, edebiyat, tarih, siyaset, toplumbilim, hukuk, iktisat, felsefe, metafizik, mantık; psikoloji, ahlak, fıkıh, kelam, tasavvuf, fizik, mekanik, astronomi, coğrafya, matematik bilimleri ve tıp alanlarında öne çıkan metinleri kapsamaktadır.

*Bu kitap Başbakanlık Tanıtma Fonunun katkılarıyla hazırlanmış ve basılmıştır.

Bize Yöne Veren Metinler Serisi, Kapadokya Üniversitesi tarafından araştırmacı ve okurların yararlanması amacı ile açık erişime sunulmuştur, serinin ikinci kitabının içeriğine ulaşmak için tıklayınız.

BÜYÜK SELÇUKLU’DAN MOĞOL İSTİLASI’NA

I - BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ VE MALAZGİRT

A. MALAZGİRT SAVAŞI’NDAN HAÇLI SAVAŞLARINA

 1. Hükümdarlara Öğütler: Yusuf Has Hâcib

 2. Sultan Alp Arslan’ın Malazgirt Savaşı Öncesi Orduya Hitaben Yaptığı Konuşma

 3. Sultan Alp Arslan’ın Türkistan Seferinde Yaralandığı Sırada Yaptığı Konuşma

 4. Abbâsî Halifesi Kâim-Biemrillâh’ın Malazgirt Savaşı Öncesi Minberlerde Okunmasını İstediği Duâ

 5. Ermeni Tarihçiliği Gözüyle Büyük Selçuklu ve Malazgirt: Odessalı Matthew

 6. Büyük Selçuklu Sultanı Sencer’in Bizans İmparatoruna Mektubu

 7. İmâm Gazzâlî’nin Sultan Sencer’e Mektubu

B. İSLAM’DA CİHAD, GAZA, ŞEHİTLİK VE GAZİLİK

 1. İslam’da Cihad ve Gaza Anlayışı

 2. Hz. Ömer’in Ebû Ubeyd b. Mesûd es-Sekafî’ye Cihad Tavsiyeleri

 3. Şehitlik ve Gazilik

C. DEVLET-TOPLUM İLİŞKİSİ

 1. Yönetici, Halk, Din ve Devlet İlişkileri: el-Mâverdî

 2. Saltanat ve İdarenin Önemi: el-Gazzâlî

 3. İdarecinin Adaleti: el-Gazzâlî

 4. Hükümdarın Gerekliliği: Nizâmülmülk

 5. Yeryüzünde Hükümdarın Varlığındaki Hikmet: et-Turtûşî

 6. Otoritenin Devamını Sağlayan Temel Kurallar: et-Turtûşî

 7. Divan-ı Mezâlim: Nizâmülmülk

 8. Halkın Niteliğine Göre İdareci: el-Gazzâlî

D. KOZMOLOJİ VE ONTOLOJİ

 1. Evrenin Dışında Boşluk ve Doluluk Yoktur: el-Kindî

 2. Cisim, Hareket ve Zamanın Ezelî (Başlangıçsız) Olamayacağı: el-Kindî

 3. Âlem Kendiliğinden ve Rastgele Var Olmuş Değildir: el-Kindî

 4. Evrendeki Varlıkların Mertebeleri ve Birbirleriyle Olan İlişkileri: İbn Miskeveyh

 5. Allah-Âlem İlişkisi: Sudûr Süreci: İbn Sînâ

E. MOĞOL İSTİLASI

 1. İbnü’l-Esîr’in Moğol İstilasını Tasviri

II - DÖNEMİN DİL VE EDEBİYATI

A. TÜRKÇE

 1. Halk Hikâyeleri

 2. Siyasi Edebiyat

 3. Dinî-Tasavvufi Edebiyat

 4. Anonim Edebiyat

 5. Aşk Edebiyatı

 6. Sözlükler

B. ARAPÇA

 1. Dilbilgisi

 2. Kelimebilgisi ve Lugat

 3. Meânî, Beyân ve Belagat

 4. Şiir

 5. Arap Edebiyatından Seçmeler

C. FARSÇA

 1. Fars Edebiyatından Seçmeler

III - TOPLUM-DİN-DEVLET İLİŞKİLERİNDE GELİŞMELER

A. HİLAFET VE İMAMET

 1. Halifenin Seçimi, Halifeyi Seçecek Olanlar ve Şartları: el-Mâverdî

 2. Şia ve İmamet: Şeyh Müfîd

 3. Hilafet ve İmametin Manası: İbn Haldûn

 4. Hilafetin Şartları: İbn Haldûn

B. HÜKÜMDAR VE YÖNETİCİ NASIL OLMALIDIR?

 1. Din ve Sultan: el-Gazzâlî

 2. Mülk ve Din Kardeş Gibidir: Nizâmülmülk

 3. İdarecinin Öfkelenmemesi: el-Gazzâlî

 4. İdarecinin Merhameti: el-Gazzâlî

 5. Şefkat ve Lütufla Davranmak: el-Gazzâlî

 6. Halkın İhtiyaçlarıyla İlgilenmek: el-Gazzâlî

 7. Övgülere Aldanmamak: el-Gazzâlî

 8. Allah Rızası İçin İş Yapmak: el-Gazzâlî

 9. Mülk ve İktidarın Devamı Nasıl Sağlanır? el-Gazzâlî

 10. Hükümdar Halkın Sıkıntısını Gidermeli: el-Gazzâlî

 11. Hükümdarlara Öğütler: et-Turtûşî

SİSTEMLEŞME

I - BİLİM VE TEKNİKDEKİ GELİŞMELER

A. ASTRONOMİ VE COĞRAFYA

 1. Gündüz ve Gecenin Doğası, Bunların Bütünlüğü Ve Başlangıçları Üzerine: el-Birûni

 2. Kusursuz Pergel adlı Alet Üzerine: Abdülcelîl es-Sîci

 3. Sabit Yıldızların Hareketi Üzerine: ez-Zerkâli

 4. Mısır’ın Genel Özellikleri: Abdullâtif El-Bağdadi

B. FİZİK VE OPTİK

 1. Hareket ve Onunla Birlikte Ele Alınanlar: İbn Sînâ

 2. Işığın Niteliği Üzerine: Kemâlüddîn el-Fârisî

 3. Yakan Küreler Üzerine: Kemâlüddîn el-Fârisî

C. MEKANİK

 1. Konuşan Makine ve İnsan: İbn Cinni

 2. Olağanüstü Mekanik Araçların Bilgisi Hakkında: el-Cezerî

D. PSİKOLOJİ

 1. Gazzâlî Psikolojisinde Evrimci Biyo-Psikolojik Yaklaşım: Sadık Türker

 2. Ortak Duyu Gücü: İbn Rüşd

E. TIP

 1. Tıbbın Tanımı ve Konusu: İbn Sînâ

II - SİYASET, DEVLET VE BÜROKRASİDE GELİŞMELER

A. SİYASETİN İLKELERİ

 1. Adalet Mülkün Temelidir: Nizâmülmülk

 2. Siyasetin Temelleri: et-Turtûşî

 3. Adaletin ve Hakkı Teslimin Temelleri: el-Gazzâlî

 4. Adaletin Çeşitleri ve Kullanıldığı Yerler: el-İsfahânî

B. SİYASİ ADAB

 1. Yöneticinin Yardımcısına Karşı Tutumu: el-Gazzâlî

 2. Hükümdarla Dostluğun Sakıncalarına Dair: et-Turtûşî

 3. Sultanla Dostluğun Nasıl Olacağına Dair: et-Turtûşî

C. DEVLET FELSEFESİ

 1. Erdemli Devlet: el-Fârâbî

 2. Devletin Çöküş Sebebi: el-Gazzâlî

 3. Devletlerin Yıkılış Sebepleri: et-Turtûşî

 4. Mülk ve Büyük Hanedanlık Sadece Kabile ve Asabiyetle Meydana Gelir: İbn Haldûn

 5. Zulüm Ümranı Harap Eder: İbn Haldûn

D. DEVLET VE BİLGİ

 1. Hükümdarların Devlet İşlerinde Âlimlerle İstişare Etmelerine Dair: Nizâmülmülk

 2. Hükümdarın Bilgiye Olan İhtiyacı: et-Turtûşî

 3. Alim ve Salih Kimselerin Yönetenlere Tavırları ve Uyarıları: Turtûşî

 4. Din Âlimlerinin Gözetilmesi: Nizâmülmülk

 5. İlimler, Ancak Büyük Bir Ümranın ve Yüksek Bir Hadaretin Bulunduğu Yerde Gelişir: İbn Haldûn

E. İSLAM DEVLETİNDE BÜROKRASİ

 1. Devlet Başkanı ve Vezirlerin Görev ve Vasıfları: el-Mâverdî

 2. Vezirlerin Önemi: Nizâmülmülk

 3. Vezirlerde Bulunması Gereken Özellikler: el-Gazzâlî

 4. İyi Bir Vezirin Sıfatları: el-Gazzâlî

 5. Vezirler ve Niteliklerine Dair: et-Turtûşî

 6. Vezirliğin Çeşitleri: el-Mâverdî

 7. Eyalet Valilerinin Tayini: el-Mâverdî

 8. Valilerde Aranması Gereken Özellikler: et-Turtûşî

 9. Kumandanın Görevleri: el-Mâverdî

 10. Kadı, Hatîb ve Muhtesiplere Dair: Nizâmülmülk

 11. Hâkimlere Dair Bazı Hususlar: el-Mâverdî

 12. İkta Sahipleri Halka Nasıl Davranmalı: Nizâmülmülk

 13. Nedimlere Dair: Nizâmülmülk

 14. Hata Yapan Yüksek Makam Sahiplerinin Açıkça Azarlanmamasına Dair: Nizâmülmülk

 15. İşlerde Acele Edilmemesine Dair: Nizâmülmülk

 16. Memurlara Dair: Nizâmülmülk

 17. Ordunun Çeşitli Milletlerden Teşkiline Dair: Nizâmülmülk

 18. İstihbarat ve Casusluk: Nizâmülmülk

 19. Resmi Dil Sorunu: Karamanoğlu Mehmet Bey’in Türkçe Fermânı

III - İKTİSAT

A. İSLAM İKTİSADI: EŞ-ŞEYBANÎ

 1. İslam İktisadında Kazanç

 2. İktisadi Faaliyetlerin Çeşitleri

 3. İktisadi Açıdan İhtiyaçlar

 4. İhtisaslaşma ve İş Bölümü

B. İKTİSADIN İLKELERİ: EL-İSFAHANÎ

 1. İnsanların Ortak Yaşam İhtiyaçları

 2. Yüce Allah’ın İnsanları Farklı Zanâatlara Yetenekli Olarak Yaratması, İnsanlara Üstlendikleri İşlerde Yardımı

 3. Bedensel Yapıların Zanâatlarla İlişkisi

 4. Kazancın Zorunluluğu

 5. Çalışmanın Övülüp Tembelliğin Yerilmesi

 6. Kullanımdaki Paralar ve Yüce Allah’ın Bundaki Hikmeti

C. VERGİ VE MALİYE

 1. Hz. Ali’nin Zekât Toplama Görevlilerine Tavsiyeleri

 2. Ömer b. Abdülaziz’in Zekât ve Öşürün Tahsili Hakkındaki Emirleri

 3. Maliye, Hazinenin Adil Paylaşımı ve Maliye Görevlileri: el-Maverdî

 4. Vilayetlerin Gelirlerinin Hesabının Tutulmasına Dair: Nizâmülmülk

 5. Vergi Politikası: el-Gazzalî

 6. Hazine ve Maliye: el-Gazzalî

D. ZEKÂT VE VERİLİŞİ

 1. Zekât: eş- Şafiî

 2. Kime ve Hangi Durumda Zekât Farzdır: İbn Hazm

 3. Zekâtın Şartları: el-Muhakkık el-Hillî

E. İSLAM İKTİSADINDA TİCARİ İLİŞKİLERİN ESASLARI

 1. Emek-Sermaye Ortaklığı (Mudârebe): es-Serahsî

 2. Ticaretin İlkeleri ve Ticari Sözleşmeyi (Muahede) Bozan Hususlar: el-Gazzalî

 3. Satış ve Satış Akdi: el-Merginanî

 4. Satış ve Çeşitleri: İbn Rüşd

 5. Takas: et-Tahavî

 6. Selem Akdi: et-Taberî

 7. Kiralama ve Ortaklık: Ebû Yusuf

 8. Vakıf ve Hibe

 9. İkta ve Fey

 10. Faiz

F. HİSBE: GENEL AHLAKI, KAMU İKTİSADİ DÜZENİNİ KORUMA VE DENETLEME: CELÂLEDDÎN ŞEYZERÎ

 1. Giriş

 2. Muhtesibin Vazifesi ve Hisbenin Önemi Hakkında

 3. Çarşılar ve Yollar

 4. Ekmekçiler

 5. Fırıncılar

G. TOPRAK ISLAHI VE EKİN: EL-KURAŞÎ

IV - HUKUKTA GELİŞMELER

A. İSLAM HUKUK METODOLOJİSİ (FIKIH USULÜ)

 1. İslam Hukuk Metodolojisi Nedir?

 2. Yasa Koyucunun Şeriatı Vazetmedeki Amacı: eş-Şâtıbî

 3. Hükümlerin Allah ve İnsan Hakları Şeklinde Sınıflandırılması: el-Pezdevî

 4. Emredilen ve Yasaklanan Şeylerde Bulunan İyilik ve Kötülük (Hüsün-kubuh meselesi) Açısından Hükümlerin Sınıflandırılması: Sadruşşeria

 5. İcma: el-Gazzâlî

 6. Kıyasın Mahiyeti: Ebü’l-Hüseyn el-Basrî

 7. Fayda (İstislah) Prensibi Üzerine Tartışma

 8. Haber

 9. Hukuki Deliller ve Türleri: Ebû Zeyd ed-Debûsî

 10. Hükümlerin Kaldırılması (Nesih): Molla Hüsrev

 11. Mukâyeseli İslam Hukuku (İlm-i Hilaf): ed-Debûsî

B. AİLE HUKUKU

 1. Evliliğe Engel Olan Haller ve Nikahın Feshi: İbn Rüşd

 2. Nafaka: el-Kâsânî

C. MİRAS HUKUKU (FERÂİZ)

 1. Vakıf ve Vasiyet: İbn Rüşd

 2. Miras Hukuku: İbn Teymiyye

 3. Hisse Sahipleri ve Payları: es-Secâvendî

D. YEMİN VE DİN HUKUKU

 1. Yemin: Mâlik b. Enes

 2. Din Hukuku: Dinden Çıkma: en-Nevevî

 3. İbadetler Hukuku

E. YARGILAMA HUKUKU

 1. Yargı Hukuku: et-Turtuşî

 2. Cinayet Şahitliği: el-Mergînânî

 3. İslam Hukukunda Hileler (Hile-i Şer’iyye): el-Kazvînî

F. ANAYASA HUKUKU: EL-MAVERDÎ

G. DEVLETLERARASI HUKUK: ES-SERAHSÎ

 1. Savaşın Hile Olması

 2. Savaş Esnasında Yaralıların Tedavisi

 3. Antlaşmalı Düşman Malları

H. DEVRİM HUKUKU: ZALİM DEVLET BAŞKANINA İSYAN HAKKINDA: VERCELÂNÎ

I. HUKUKİ BELGE YAZIMI: ET-TAHÂVÎ

 1. İkrar Belgesi Düzenleme

 2. Mirasçılardan Bir Kısmının Miras Bırakana İlişkin Borç İkrarında Bulunması

 3. Mirasçılardan Bir Kısmının Miras Bırakana İlişkin Vasiyet İkrarında Bulunması

V - FELSEFE

A. FELSEFE VE VARLIK

 1. Varlık Hakkında Bilgi Edinme Yöntemi Olarak Felsefenin Tarifi ve Değeri: el-Kindî

 2. Felsefe Üzerine: İbn Sînâ

B. AKIL ÜZERİNE

 1. Aklın Anlamları Üzerine: el-Fârâbî

 2. Akıl Üzerine: el-Gazzâlî

C. BİLGİ: DİN VE FELSEFE

 1. Bilgi: Duyu Algıları ve Aklın İdraki: el-Kindî

 2. Yöntem Meselesi ve Felsefeye Karşı Olanlar: el-Kindî

 3. Vahiy Bilgisi ve Din-Felsefe İlişkisi: el-Kindî

 4. Hayy B. Yakzân: İbn Tufeyl

 5. Bilgi Kaynağı Olarak Vahiy ve Peygamberlik: İbn Miskeveyh

 6. Felsefe-Din İlişkisi Hakkında Son Söz: İbn Rüşd

D. İNSAN

 1. İnsan Üzerine: İbn Sînâ

 2. İnsan, Bilgi ve Haz: İbn Bâcce

 3. Yalnız İnsanın Kendini Yönetmesi: İbn Bâcce

E. AHLÂK

 1. Edebin Güzelliği: İbn Abdürabbih

 2. Edebin ve Edep Sahibi Kimselerin Üstünlüğü, Cahillik ve Cahil Olmanın Yerilmesi: Yȃkût el-Hamevȋ

 3. Alışkanlıkların Ahlâka Etkisi: el-Kindî

 4. Nefsin Fazileti: İbn Miskeveyh

 5. Ahlâk Sanatı Sanatların En Üstünüdür: İbn Miskeveyh

 6. En Yüksek Derece ve En Yüce Mutluluk: İbn Miskeveyh

 7. Sevgi Türleri ve İlahi Sevgi: İbn Miskeveyh

F. KELAM VE FELSEFE

 1. Kelamdan Felsefeye Gazzâlî’nin Serüveni: el-Gazzâlî

 2. Gerçek ve Sahte Felsefenin Keşfi: el-Gazzâlî

 3. Filozofların Sınıflarına ve Hepsinde Küfür Damgasının Bulunduğuna dair: el-Gazzâlî

 4. Filozofların Tutarsızlığı: el-Gazzâlî

 5. el-Gazzâlî’nin Tutarsızlığı Üzerine: İbn Rüşd

G. AYDINLANMA (EL-İŞRÂK) FELSEFESİ: ES-SÜHREVERDÎ

 1. Aydınlanma Felsefesi Üzerine

 2. Işığın Tarife İhtiyacı Yoktur

 3. Cisim Varlığında Soyut Işığa Muhtaçtır

 4. Soyut Işığa Hisle İşaret Edilemez

 5. Zatına Işık Olan Her Şey Soyut Işıktır

 6. Zatını İdrak Eden Soyut Işıktır

 7. Işıkların Kısımları

 8. Bir Cisim Başka Bir Cismi Var Edemez

 9. Aklî Soyut Işıklar Türde Değil Kemal ve Eksiklikte Farklıdır

 10. Soyut Işıkların Farklılığı

 11. Berzahları Varlığa Getiren Varlık Zatını İdrak Eder

 12. Zatıyla Zorunlu Varlık’ın Birliğinin İspatı

 13. Kamil İnsanların Gayba Dair Aldıkları Bilgilerin Kısımları

 14. Müellifin Vasiyeti

H. RÜYADAKİ ARİSTO: ES-SÜHREVERDÎ

VI - TASAVVUF

A. İNSANIN DÜNYADA BULUNUŞUNUN SEBEBİ: EL-GAZZÂLİ

B. TASAVVUF TERİMLERİ: EL-KUŞEYRÎ

 1. Sûfî ve Tasavvuf

 2. Sûfîlerin Akaid ve Tevhid Konularındaki İnançları

 3. Fenâ ve Bekâ

 4. Muhâdara, Mükâşefe, Müşâhede

 5. Şeriat ve Hakikat

 6. İlme’l-yakîn, Ayne’l-yakîn, Hakka’l-yakîn

C. ÖRTÜNÜN KALDIRILMASI: EL-HÜCVİRÎ

 1. Tasavvuf İlmi

 2. İlmin Faziletinin İspatı

 3. Fakr ve Dervişlik

 4. Tasavvuf Konusu

 5. Hırka Giyme (Murakka’a)

 6. Sûfilerin Fakr Meselesinde İhtilafları ve Safvet

 7. Melâmet

D. ARİFLERİN MAKAMLARI: İBN SÎNÂ

E. OLAĞANÜSTÜ HADİSELERİN SIRLARI: İBN SÎNÂ

VII - BİLİMDE GELİŞMELER

A. TARİH VE TOPLUM

 1. İnsan Sosyal Bir Varlıktır: İbn Haldûn

 2. İnsanlarla İlgili Haberleri Konu Edinen Haberler İlminin Üstünlüğü: Yâkût el-Hamevî

 3. Tarih İlmi ve Önemi: İbn Haldûn

 4. Bedevi ve Şehirli Nesillerin Varolmalarının Doğallığı: İbn Haldûn

 5. Refah Asabiyetin Mülk Haline Gelmesine Mani Olan Hususlardandır: İbn Haldûn

B. MİLLETLERİN TASNİFİ: SA¢İD EL-ENDÜLÜSÎ

 1. Bölüm: Yedi Kadim Millet

 2. Bölüm: Milletlerin Genel Tasnifi

 3. Bölüm: Bilimle İlgisi Olmayan Milletler

 4. Bölüm: Bilim Üreten Milletler

 5. Bölüm: Hindistan’da Bilim

C. EĞİTİM

 1. Hz. Muhammed ve Çocuklar

 2. Çocuk Eğitimi: Nasruddîn et-Tûsî

 3. Ahirette Çocukların Durumu: İbn Hazm