Yapay zekâ gerçekten düşünüyor mu, yoksa düşünmenin yükünü giderek ona mı devrediyoruz?
Büyük dil modelleri, insanlık tarihinde ilk kez son derece karmaşık bir teknolojiyi dil aracılığıyla milyarlarca insanın gündelik hayatına taşıdı. Yazmaktan araştırmaya, eğitimden bilimsel üretime, sanattan siyasete ve karar alma süreçlerine kadar uzanan bu dönüşüm, yalnızca yeni araçlar sunmuyor; bilginin nasıl üretildiğini, doğrunun nasıl üretildiğini ve paylaşıldığını, insanın düşünme biçimini ve giderek özne olma konumunu yeniden şekillendiriyor. Yapay Zekâ ve Büyük Dil Modelleri, bu büyük dönüşümü teknolojik iyimserliğin ya da tek boyutlu bir tehdit söyleminin ötesinde, çok katmanlı bir düşünsel çerçeve içinde ele alıyor. Yapay zekâ yanlılığı ve halüsinasyonlardan oryantalizmin algoritmik yeniden üretimine, sosyal botlar ve trollerden sanatın dönüşümüne, bilimsel yazarlık ve sorumluluk tartışmalarından kolektif epistemolojiye uzanan kitap, büyük dil modellerinin toplumsal ve epistemik sonuçlarını farklı disiplinlerin kesişiminde sorguluyor. Nesnellik-emek kavramı üzerinden yürütülen tartışma ise yapay zekânın hakikatle ilişkisini yalnızca teknik doğruluk meselesi olmaktan çıkararak daha temel bir ontolojik ve epistemolojik probleme dönüştürüyor. Kitabın merkezinde giderek daha önemli hâle gelen bir soru yer alıyor: İnsan, bilişsel yükünü makineye devrettikçe ne kazanıyor ve ne kaybediyor? Yapay zekânın verimlilik sağlayan gücü ile eleştirel düşünme, hafıza, bağımsız muhakeme, entelektüel sahiplik ve bilişsel faillik üzerinde oluşturabileceği maliyetler birlikte değerlendiriliyor. Eğitim açısından dönüşüm, yapay zekâyı yasaklamak ya da sınırsızca benimsemek değil; insanın düşünme sorumluluğunu koruyan yeni bir insan-makine ilişkisi kurmakta aranıyor. Bu bağlamda kitap, eleştirel itikaf yaklaşımıyla yapay zekâyı insan zihninin yerine geçen bir ikame unsuru değil, sorgulama ve muhakeme kapasitesini güçlendirecek bir ortak olarak yeniden konumlandırıyor.
Yapay Zekâ ve Büyük Dil Modelleri, nihayetinde yapay zekânın ne kadar güçlü olacağından daha temel bir soruyu gündeme getiriyor: İnsan, yapay zekâ çağında hakikate bağlı, düşünsel özgürlüğünü ve faili olma niteliğini nasıl koruyacak?
Mahmut Özer
İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü’nden 1992 yılında mezun olan Özer, 1992-1994 yılları arasında Dalaman Havalimanı’nda elektronik mühendisi, 1994-2002 yılları arasında Gaziosmanpaşa Üniversitesinde öğretim görevlisi ve 2002-2017 yılları arasında Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesinde öğretim üyesi olarak çalıştı. 28 Kasım 2010-4 Ekim 2017 tarihleri arasında Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesinde Rektör olarak çalıştı. 1 Ağustos 2015-1 Ağustos 2016 tarihleri arasında Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) Başkanlığı yaptı. 4 Ekim 2017 tarihinde ÖSYM Başkanlığı görevine atandı ve bu görevini 8 Ağustos 2018 tarihine kadar sürdürdü. 8 Ağustos 2018-5 Ağustos 2021 tarihleri arasında T. C. Millî Eğitim Bakanlığı Bakan Yardımcılığı görevini yürüttü. 6 Ağustos 2021 tarihinde T. C. Millî Eğitim Bakanı olarak atandı. Haziran 2023’e kadar T. C. Millî Eğitim Bakanı olarak görev yaptı. Haziran 2023-Haziran 2025 tarihleri arasında TBMM Millî Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu Başkanı olarak görev yapan Özer, hâlen Ordu Milletvekili’dir. Özer’in hesaplamalı sinirbilim, karmaşık ağlar, yapay zekâ ve eğitim üzerine 300’ün üzerinde bilimsel makalesi bulunmakta olup Milliyet Gazetesi, Daily Sabah ve SüperHaber’de haftalık yazmaktadır. Ayrıca Yükseköğretimde Kalite Güvencesi (ortak yazarlı) (2010), Mesleki Eğitimde Paradigma Değişimi (2020), Eğitim Politikalarında Sistemik Uyum (2021), Eğitim Üzerine Söyleşiler (2021), Türkiye’de Yükseköğretimde Büyüme ve Dönüşüm (2021), Türkiye’de Eğitimin Evrenselleşmesi (2022), Türkiye’de Eğitimi Yeniden Düşünmek (2022), The Universalization of Education in Türkiye and New Orientations (2022), Türkiye’nin Mesleki Eğitimle İmtihanı (2023), Türkiye’de Eğitimin Geleceği (2023), Unveiling The Significance of The Recent Educational Transformation in Türkiye (ortak yazarlı) (2024), The Future of Education in Türkiye (2024), Türkiye’nin Eğitim Serüveni (2024), Yapay Zekâ ve Toplum (2025), Türkiye’de Eğitim Bilim ve Kültür Üzerine Notlar (2025), Digitalization, Artificial Intelligence and Society (2025), Yapay Zekâ, Algoritmalar ve Kamusal Alanın Geleceği (2025), Türkiye’de Yükseköğretim ve Bilim (2025), Türkiye Nöbetinden Kaytarmayalım-I (2026), Türkiye’nin Yeni Bir Dil İmkânı (2026) adlı kitapları bulunmaktadır.
Altan Çakır
Akademi ile iş dünyası arasında başarılı bir köprü kuran Çakır, büyük veri ve yapay zekâ alanlarında uzman bir bilim insanıdır. 2010 yılında Karlsruhe Teknoloji Enstitüsü’nde (KIT) doktorasını tamamladıktan sonra on beş yılı aşkın bir süre boyunca CERN ve DESY gibi küresel araştırma merkezlerinde ileri veri analitiği ve yapay zekâ odaklı modelleme süreçlerini yönetmiştir. Hâlihazırda İstanbul Teknik Üniversitesinde (İTÜ) İTÜ-CERN araştırma grubuna liderlik etmekte; Veri Bilimi ve Analitiği Bölümü’nde öğretim üyesi, Veri Mühendisliği ve İş Analitiği Programı’nda ise Anabilim Dalı Başkanı olarak görev yapmaktadır. Geçmişte ABD’deki Fermilab’da davetli öğretim üyesi olarak bulunan Çakır, İTÜ’de kurulan Araştırma Dekanlığı’nın kurucu dekanlığını üstlenmiştir. Türkiye Yapay Zekâ Platformu’nun (AITR) Kurucu Eş Başkanı ve Türkiye Bilişim Vakfı’nın (TBV) yönetim kurulu üyesi olarak ulusal ve uluslararası teknoloji politikalarına aktif olarak yön vermektedir. Akademik liderliğini güçlü bir girişimci vizyonuyla tamamlayan Çakır, Parton Büyük Veri Analitiği, Vector4.ai ve Whizzard.ai girişimlerinin kurucu ortağıdır. Fast Company tarafından “En İnovatif” ve “Gelecek Vaat Eden” yapay zekâ çözümleri arasında gösterilen bu girişimleri aracılığıyla ölçeklenebilir ve ürün odaklı yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilmesi, ticarileştirilmesi ve küresel ölçekte uygulanması süreçlerine rehberlik etmekte ve kurumsal liderlere stratejik danışmanlık sunmaktadır.
Kitap içeriğine erişmek için tıklayınız.
